Batı Klasikleri

DÜŞÜNCELER VE SOHBETLER

Yaklaşık M.S 50 senesinde Hierapolis’te dünyaya geldiği söylenen Epiktetos Roma’da, Neron’un azatlı kölesi Epaphroditos’un kölesiydi. Orada Stoacı filazof

Musonius Rufus’un derslerine katıldı. Söylentiye göre çok sert bir efendisi vardı. Birgün Epiktetos’un bacağını kıskaçla burkarak kendince eğleniyordu. Zavallı

Epiktetos “Efendim kıracaksınız” dedi. Nihayet bacağı kırılınca da “Söylemiştim, kırdınız” demekle yetindi.

Epiktetos, azat edildikten sonra kendisini felsefeye adadı. Stoa felsefesi onunla kurumsal temellendirmelere yönelmeksizin, insana günlük yaşantının yasalarını

bildiren bir ahlak felsefesi oldu.

Epiktetos’un Nikopolis’teki öğrencilerinden Flavius Avrianus, derslerde tuttuğu notları düzenleyerek Düşünceler ve Sohbetler adlı kitabı yazdı.

Bedeniyle köle, bilgeliğin bilinciyle hür, bir “bilgi sevici” olmaktan çok, “bilginin kendisi” olan Epiktetos, felsefeyi şu cümleyle özetler:

KALE

Eleştirmenler Fransız yazar ve pilot, Antoine de Saint-Exupery’i (1900-1944), yaşamlarında eyleme ayrıcalıklı bir yer veren, yapıtlarını yaşamlarıyla besleyen

yazarlar arasında anarlar. Küçük Prens’le tanınan Saint-Exupéry’nin Kale’de ve öteki yapıtlarında sık sık yinelediği ana tema, her insanın “kendinde kendinden

daha değerli” daha “büyük” bir şey taşıdığıdır. Her gerçek insan da bu aynı zamanda kendinden “içeri” ve kendinden “öte” olana yönelir, varlığını ona adar,

ona hizmet etmek için yaşar. Hiç kuşkusuz, günümüzün alabildiğine bencilleşmiş, her şeye bireycilik açısından bakar olmuş insanları için benimsenmesi zor

bir düşüncedir bu, ama Saint-Exupéry bu konuda ödün vermeye yanaşmaz: “Uygarlık insanlardan istenene dayanır, onlara sağlanana değil...”

57 kısa deneme yazısından oluşan, yazarın bitiremeden öldüğü bu kitap, ilk defa 1948’de şu anki biçimiyle yayınlanmıştır. Kale’nin birçok bölümünün dilsel

kusursuzluğu ve düşünsel derinliği karşısında hayranlıktan donup kalırız; kimi öyküleri her kuyuşumuzda göz yaşlarımızı tutamayız.

ZADİG/BİR ŞARK MASALI

18. yüzyıl Fransız felsefecilerinde Voltaire’e ait bu masal kitabı Voltaire’in aldığı Cizvit eğitimine duyduğu tepkinin ve mensubu olduğu Aydınlanmacı düşünüşün

genel kabullerini içinde taşısa da aslında Binbir Gece Masallarından ve Şeyh Şadi-i Şirazi’nin uslubundan etkilenerek kaleme alınmış ve mekan olarak eski

Babil’in seçilmiş olduğu bir masal. Ahlak ve kader konularının işlendiği öyküler hem yapı hem de konu açısından birbirine geçişli; doğudaki “kıssa” uslubunun

batının “ironi” anlayışıyla harmanlandığı bir dille yazılmışlar. Kaderin Tanrının bilgisyle kuşattığı büyük bir tasarım olduğu vurgulanan eserde insanın,

şu an kötü olan bir şeyin yarın düzelebileceğine inanaması öğütleniyor. Zadig felsefe, edebiyat ve büyük bir yaşam deneyimine dayanan bir eser. Her

bir masalda farklı insani tatlar alabildiğiniz, okurken kendinizi eski Babil’in sokaklarında hissedebildiğiniz bir uslupla yazılmış hoş bir kitap.

İHTİYAR BALIKÇI

Tarihin alabora ettiği bir balıkçının öyküsü. Deniz kendinde olanın kendinde kalmasında ısrarlıydı. O ise direnmekten yana koydu tavrını. Umudunu ve

inancını hiç yitirmedi. Ama dinginliğe koşan meltem rüzgarları gibi gittikçe azalıyordu umutları. Şöyle diyordu:

“Talihin satıldığı bir yer varsa gidip biraz satın almak isterdim. Peki neyle alacağım?” Yitmiş bir zıpkın, kırılmış bir bıçak, işe yaramayan iki elle mi?”

Sonuçta ne mi oldu? Olacak olan. Hemingway’in sade ve etkili diliyle damaklarda unutulmaz bir edebi tat bırakan bu romanı, açık denizde talihini arayan Kübalı

bir balıkçının, dev bir kılıç balığıyla giriştiği kıyasıya mücadeleyi konu alır. Ölüm kalım anında gösterilen cesaret ile kişinin sınırlarını zorlayacak şekilde, bütün

benliğiyle savaş vermesi, ancak bu kadar canlı bir şekilde anlatılabilirdi. 1952’de yazılan bu eser, Hemingway’in 1953’te Plutzer Ödülü’ne ve 1954’te